|

İzmir İli'nin
doğa ve tarih kenti olarak tanınan ilçesi Tire , gözde bir yerleşim
merkezidir. İlkçağdan , Türkler öncesine değin Teira
adıyla anılan kent Türk yerleşimiyle Tire adını almıştır. Hitit , Frigya
,Lidya , Pers , Hellen , Roma ve Bizans dönemlerini yaşamasıyla ,
tarihte zengin bir kültür mirasına sahiptir.
Efes'ten başlayıp
, Tire'nin Batı köylerini içine alarak Bozdağ'a ulaşan Artemis
tapınağı Kutsal Arazileri , yüzlerce
yıl Tire'ye bir kutsallık kazandırmıştır. Özellikle Roma İmparatorları
Jül Sezar, Avgustos, Trian gibi ünlüler, Tire topraklarından bir
bölümünü bu arazilere ekleme yarışına
girmişlerdir.

Yine Roma
döneminde Küçük Menderes toprakları , Roma Senatosunda Kaystros
Senatörlüğü (Küçük Menderes) adıyla temsil edilmekteydi. Bizans
Döneminde , özellikle Ortodoksluğun biçimlendirilmesinde Kadıköy
(İstanbul) ve Nikea (İznik) kilise meclislerinde etkin , karar sahibi
bir kent görünümünde olduğunu görmekteyiz. Çağlar boyunca zengin
coğrafyasının sağladığı olanakla birçok uygarlıklara sahne olan Tire,
Tarihçi
Pachmeres'in deyimi ile "Keşişler Yöresi ", Şerafeddin'in Zafernamesinde
" Rum'un Meşhur Şehri ", Evliya Çelebi seyahatnamesinde " Şehri Muazzam
Tire ", Katip Çelebi de "Eski Taht Şehri ", 1908 Tarihli Aydın vilayeti
Salnamesinde "Ulemalar yatağı " tanımlamalarında tarihsel payı
verilirken , diğer
yandan Fransız Tarihçisi, Şair Lamartin doğal güzelliğini dikkati
çekerek, "İsviçre kentlerini" andırıyor demektedir. Türkler öncesi
tarih, kültür ve inançların zengin bir birikimine sahip olan Tire daha
sonraki türk varlığıyla doruğa çıkmış ve yüzlerce yıl ürettiği
değerleri, Türk toplumuna sunmuştur. Bu arada Tire Darphanesinden de
söz etmek gerekmektedir. 15. yy. başlarından 18. yy. değin,darphanesinde
mangır (Bakır) ve akçe (Gümüş) kesilmiştir.Özellikle , nakışlı
mangırları Osmanlı dönemi
bakır
paraları içinde değerli kabul edilmektedir.
Dünyanın saygın kolleksiyonları içinde Tire Darplı paralar ciddiyet kazanmaktadır. Ünlü
nümizmatlarımızdan rahmetli Cüneyt ÖLÇER, değişik kolleksiyonlarda
tesbit ettiği , Tire darplı Osmanlı dönemi bakır paralarını çizimleriyle
beraber vererek , kent tarihinin önemli
bir sayfasının da netleşmesini sağlamıştır. Son olarak elde ettikleri
"Kartal Motifli" bir Tire darplı paranın çok önemli olduğunu ve bu
paranın ilk nakışlı Osmanlı parası olabileceğini açıklamaları , kent
tarihi açısından onurlanılacak bir .beldedir

Esasen
Cumhuriyet Dönemi öncesi Tire Mahalleleri içinde Darphane Mahallesi ile
Darphane Vakfı Mescidinin bulunması konunun genişliğini açıklaması
bakımından ayrı bir önem taşımaktadır. Kent Tarihinde sosyal , ekonomik
ve kültürel yaşantı zenginliği yanında , siyasi olay canlılığı ayrı bir
birikim görüntüsü taşır. Kanuni Sultan Süleyman'ın hayran kaldığı kent
coğrafyası , kronolojik önceliği ile Timur'u etkilemiş olacak ki ,
Ankara savaşından sonra ünlü hakan , kışı geçirebilmek için Anadolu da
en uygun yer olarak Tire'yi görmüştür
|